ข้อมูลชุดเดิม เล่าเรื่องใหม่ได้

ผมเล่าเรื่อง John Snow ให้ลูกฟัง เพื่อสอนเรื่องการเอาข้อมูลมาเรียงใหม่ ข้อมูลชุดเดิม เมื่อจัดใหม่ อาจทำให้เห็นสิ่งที่ตอนแรกมองไม่เห็น

ก่อนจะถึงบ่อน้ำ เราเริ่มจากบล็อก วางเรียงกัน แยกสี จัดกลุ่ม แล้วทำให้เป็นกราฟง่าย ๆ บล็อกชุดเดียวกัน เรียงคนละแบบ ก็บอกคนละอย่าง

จากนั้นยกตัวอย่างเป็นเกมสั้น ๆ คำถามมีอันเดียว

ถ้าเรามีข้อมูลกองหนึ่ง เราจะทำให้มันเล่าเรื่องอะไรให้เราเห็นได้บ้าง

รายการที่ยังไม่เล่าเรื่อง

สมมติบอกลูกว่า มีคนยี่สิบคน เรารู้ว่าบ้านไหนป่วย บ้านไหนไม่ป่วย แต่ข้อมูลมาเป็นรายการยาว อ่านทีละบรรทัด บ้านนี้ป่วย บ้านถัดไปป่วย อีกหลังป่วย แล้วก็มีหลังหนึ่งไม่ป่วย สลับกันไปจนจบ

ฟังแล้วแทบไม่เห็นอะไร นอกจากมีคนป่วยปนกับคนไม่ป่วย ตำแหน่งของแต่ละบ้านอยู่ในรายการอยู่แล้ว แต่พอเรียงเป็นแถว ตาเทียบไม่ได้ว่าใครอยู่ใกล้ใคร

เลยถามว่า ถ้าไม่ได้อ่านเป็นรายการ แล้วเอาแต่ละบ้านไปวางบนแผนที่ล่ะ

พอวางลงแผนที่

ให้ลูกนึกภาพตาม ตรงกลางของแผนที่คือบ่อน้ำ ยกบ้านที่ป่วยไปปักทีละหลัง มันไม่ได้กระจายออกไป แต่ไปกองอยู่รอบบ่อนั้น

ข้อมูลยังชุดเดิม ไม่มีบ้านใหม่เพิ่มขึ้นสักหลัง แต่คราวนี้มันเริ่มเล่าเรื่อง คนที่ป่วยอยู่รอบ ๆ บ่อน้ำ

พอเห็น pattern แล้ว ถามต่อว่า เราตั้งสมมติฐานอะไรได้บ้าง ลูกอาจตอบว่า น้ำจากบ่อน่าจะทำให้คนป่วย

ตรงนี้คือหัวใจของเรื่อง

เขาไม่ได้เห็นเชื้อโรค

เกมยี่สิบบ้านเป็นของเล่นให้เห็นวิธีคิด ของจริงเกิดปี 1854 ที่โซโห ลอนดอน John Snow ปักตำแหน่งผู้เสียชีวิตจากอหิวาตกโรคลงบนแผนที่ แล้วเห็นว่ามันกองอยู่รอบปั๊มน้ำที่ถนน Broad Street

เขาไม่ได้เห็นเชื้ออหิวาต์ สิ่งที่เขามีคือข้อมูลที่ถูกจัดให้ตาเห็น pattern จากนั้นเขาตรวจทะเบียนคนตายและคุยกับคนในบ้าน เพื่อดูว่าคนป่วยได้ดื่มน้ำจากปั๊มนั้นหรือไม่

ตอนนั้นยังถกเถียงกันอยู่ว่าโรคนี้ติดมาได้อย่างไร จนปี 1883 จึงมีการแยกเชื้อ Vibrio cholerae ได้ (CDC, 2004)

ลำดับที่อยากให้ลูกเก็บไว้คือ

ข้อมูล → จัดเรียงใหม่ → เห็น pattern → ตั้งคำถาม → ตั้งสมมติฐาน → ไปตรวจสอบ

นี่เป็นวิธีคิดของนักวิทยาศาสตร์ และเป็นวิธีคิดของ programmer ด้วย

ข้อมูลดิบไม่ได้มีประโยชน์เพราะมันเยอะ แต่มีประโยชน์เมื่อเราจัดมันให้อยู่ในรูปที่ทำให้เราเห็นสิ่งที่มองไม่เห็น การเอาบล็อกมาเรียง แยกสี จัดกลุ่ม เป็นกราฟ หรือปักบ้านลงบนแผนที่ ก็เพื่อให้สมองเห็น pattern ที่รายการดิบซ่อนอยู่